Home » Geen categorie » Ton Groot Haar – Mirsad Ismet Izet

Ton Groot Haar – Mirsad Ismet Izet

Ton Groot Haar is documentair portretfotograaf. Hij maakt documentaire series van mensen die ogenschijnlijk uit ‘een andere wereld’ komen. Een voor hem onbekende wereld, waar hij nieuwsgierig naar is en beter wil leren kennen. Het boek Mirsad Ismet Izet gaat over drie broers uit Sanski Most in Bosnië. Toen de oudste broer, Ismet, in 1992 tijdens de Bosnische burgeroorlog werd vermoord, vluchtte het hele gezin naar Nederland. De tweede broer, Izet, keerde vijf jaar geleden terug naar Bosnië. Misrad woont nog steeds in Nederland en is een vriend van de fotograaf.

De burgeroorlog was traumatisch voor het gezin en beïnvloedt nog steeds hun leven. Om alles beter te begrijpen, besloot Ton in hun leven te duiken en een boek te maken over de drie broers. Dit boek is een reis door de geschiedenis van de familie Kuburic in twee verschillende werelden: Nederland en Bosnië & Herzegovina.

 

Hoe is de liefde voor fotografie ontstaan?

‘Ik was een jaar of twintig toen ik het boek ‘Eye love you’ van Ed van der Elsken onder ogen kreeg. Ik vond het prachtig. Een zeer betrokken fotoboek over mensen en liefde. Ik had zoiets nog nooit eerder gezien. Maar in plaats van te fotograferen ging ik sociologie studeren en runde ik later een communicatiebureau.

Pas op mijn 55-ste besloot ik een cursus fotografie te volgen bij de Fotofabryk in Leeuwarden. En een paar jaar later meldde ik me aan bij de Fotoacademie in Amsterdam. De afgelopen vijf jaar heb ik me steeds meer ondergedompeld in de fotografie en heb ik onder meer les en coaching gehad van Venus Veldhoen, Robert van der Molen, Ringel Goslinga en Joost van den Broek. Vooral door deze bevlogen docenten ben ik verslingerd geraakt aan fotografie.’

“Door alle gebeurtenissen zijn ze eerder uit elkaar gegroeid, dan dichterbij elkaar gekomen”

Waar gaat je laatste werk over?

‘Mijn laatste werk is het fotoboek ‘Mirsad Ismet Izet’. Het is mijn eindexamenproject aan de Fotoacademie. Het boek gaat over drie broers uit Sankski Most in Bosnië. Toen de oudste broer Ismet werd vermoord door Bosnische Serviërs vluchtte de hele familie naar Nederland.

Ze kwamen uiteindelijk allemaal in Leeuwarden terecht. De jongste broer Mirsad werd een vriend van mij. Toen zijn zoon Aky op 18-jarige leeftijd plotseling overleed, trok Mirsad zich terug uit het sociale leven. Hij verwerkte zijn verdriet op de volkstuin. Om hem beter te kunnen begrijpen ben ik in zijn verleden gedoken en ben ik drie keer in Bosnië geweest, bij zijn broer Izet, die vijf jaar geleden naar Bosnië is teruggekeerd.

‘Mirsad Ismet Izet’ is een portret van een door de oorlog in Bosnië verscheurd gezin. Een verhaal over dood, verdriet en verlangen. Iedereen gaat er op verschillende manieren mee om. Drie broers. Eén stierf in de oorlog. Een van hen woont in Nederland en verwerkt het verdriet van zijn plotseling overleden zoon. En één keerde terug naar Bosnië en heeft een rustig en vredig leven met zijn vrouw. De broers leven gescheiden in twee werelden: Mirsad in Nederland en Izet in Bosnië. Door alle gebeurtenissen zijn ze eerder uit elkaar gegroeid, dan dichterbij elkaar gekomen.’

“Ik maak contact met mensen en betrek ze bij mijn fotoproject. Door een vertrouwensband op te bouwen kan ik heel dichtbij komen.”

Hoe reageerde Mirsad op het idee van het project en wanneer ben je ermee begonnen? 

In mijn hoofd was ik al jaren met dit project bezig, maar in april 2019 durfde ik het aan mijn vriend Mirsad voor de leggen. Ik zat met hem op de volkstuin een slivovitsj te drinken en legde hem mijn plannen uit.

Mirsad is een gesloten man en vertelt nooit veel over zichzelf. Om dichter bij hem te kunnen komen, stelde ik voor om in z’n verleden in Bosnië te duiken. Mirsad vond het allemaal best, maar ik moest van hem niets verwachten. Ik moest het alleen doen. Wel belde hij zijn broer Izet in Bosnië  met de vraag of ik op bezoek mocht komen. En zo gaf hij mij zijn zegen aan het project.’ 

 

Hoe zou je je stijl omschrijven?

‘Ik ben een documentair fotograaf. De camera is voor mij een sociaal instrument. Fotografie helpt mij om uit mijn eigen ‘bubbel’ te komen, interessante mensen te ontmoeten en verhalen te vertellen. Gelijkwaardigheid tussen mij en de mensen die ik fotografeer is een belangrijk uitgangspunt in mijn werk.

Als ik fotografeer ben ik geen ‘fly on the wall’. Ik maak contact met mensen en betrek ze bij mijn fotoproject. Door een vertrouwensband op te bouwen kan ik heel dichtbij komen. Uiteindelijk maak ik het liefst een boek: een tastbaar resultaat van de samenwerking tussen mij en de gefotografeerde.’

Wie of wat is je grootste inspiratiebron?

‘Er zijn veel fotografen door wie ik geïnspireerd ben, vooral portret- en documentair fotografen. Ed van der Elsken, Anders Petersen, Stephan van Fleteren, Dana Lixenberg, Celine van Balen, Willem Poelstra en Claudia Heinerman. Maar mijn grootste inspiratiebronnen zijn mensen. Ik word vooral geraakt door hun veerkracht.

Mensen die in moeilijke situaties zitten en toch de veerkracht hebben om door te gaan en iets van hun leven te maken. Zo heb ik portret gemaakt van Jessica die bij haar opoe in de woonwagen ging wonen omdat haar grootmoeder ziek werd en zichzelf niet meer kon redden. En van Tom die lijdt aan schizofrenie, elke een bolletje ‘wit’ en een bolletje ‘bruin’ nodig heeft, maar toch wat van zijn leven weet te maken. De camera helpt mij om in contact te komen met deze mensen, een relatie aan te gaan en samen een boek te maken.’

‘De belangrijkste thema’s in mijn werk zijn ‘de veerkracht van mensen’ en ‘het leven in twee werelden’. Hiermee kan ik voorlopig wel vooruit.’

 

Hoe is het boek tot stand gekomen en wat heb je geleerd van het organiseren en uitgeven van een fotoboek? 

‘Van mijn projecten maak ik het liefst een boek: een tastbaar resultaat van de samenwerking tussen mij en de mensen die ik fotografeer. Zo heb ik eerder een boek gemaakt over Jessica die met haar opoe in een woonwagen woont, over Tom die dagelijks ‘een bolletje wit’ en ‘een bolletje bruin’ nodig heeft en over kunstschilder Sjoerd in de laatste dagen van zijn leven. Drie boeken in een oplage van twee: een voor de gefotografeerde en een voor mezelf.

Dat ‘Mirsad Ismet Izet’ een boek zou worden, stond dus van tevoren al vast. De keuze voor de vormgever van het boek is cruciaal geweest. Toevallig kwam ik bij SYB terecht. Ik kreeg het boek Wolfskinder van Claudia Heinermann onder ogen. Ik vond het prachtig en zag in het colofon dat SYB het boek had vormgegeven. Zo is het contact met hem tot stand gekomen.

Ik had aparte fotomapjes gemaakt met de drie broers, met mijn busreis en met de negen rivieren van Sanski Most. SYB maakte van deze mapjes aparte katernen met verschillende formaten. En er omheen maakte hij een ‘sleeve’ met twee kaarten die ik had aangeleverd. Een geniale fonds. Door zijn vormgeving is mijn verhaal sterker geworden.

Voor de eindredactie heb ik journaliste Marjolein Koster ingeschakeld, een Bosnië-specialist. Voor zo’n omvangrijk project is het heel belangrijk om goede mensen om je heen te verzamelen. Je kunt het niet alleen. Het boek is handmatig gebonden door Wytze Fopma uit Wier, de beste ambachtelijke binder die ik ken. Het resultaat is meer dan een boek. Het is een kunstobject geworden, een prachtig document. Het boek is gemaakt in een gelimiteerde oplage van 150 exemplaren en is bijna uitverkocht.’

 

Kun je een aantal mooie dingen opnoemen die er gebeurd zijn tijdens het documenteren van het project?

 

‘Dankzij dit project ben ik veel te weten gekomen over de achtergronden van de Bosnische oorlog en over het leven in Bosnië, en met name de stad Sanski Most, op dit moment. Wat wisten we in de jaren ’90 over de oorlog die er toen woedde? Het was voor ons te gecompliceerd om alles te begrijpen. Nu weet ik hoe de Bosnische Serviërs, en in sommige plaatsen Bosnische Kroaten, huisgehouden hebben in Bosnië, dat 200.000 moslims zijn vermoord en dat ongeveer twee miljoen Bosniërs, vooral moslims, uit het land zijn gevlucht. 

Veel Bosniërs leven nu in twee werelden: in het land waar ze na hun vlucht zijn terechtgekomen en in Bosnië, waar ze zijn geboren, waar ze hun huis hebben en waar familieleden en vrienden wonen. Zo rijdt er vrijwel elke dag een bus tussen Nederland en Bosnië, vol met moslims uit Nederland en Duitsland. Om familie op te zoeken, hun huis op te knappen of om even terug te gaan naar het land wat ze zo missen. Zelf heb ik drie keer die busreis van 28 uur gemaakt, meestal als enige ‘gewone’ Nederlander. Foto’s maken was lastig, je voelt je toch een beetje een indringer. 

Ik ben niet met een vast omlijnd plan gaan fotograferen in Bosnië, behalve dat ik het verleden van Mirsad wilde fotograferen en portret wilde maken van zijn broer Izet die vijf jaar geleden was teruggekeerd naar Bosnië. Maar van het een kwam het ander. Zo heb ik portretten gemaakt van sterke vrouwen die de oorlog hebben meegemaakt en bepalend waren van de opbouw na de oorlog. Ik maakte veel foto’s van de natuur, en met name de prachtige rivieren. Ook heb ik het straatbeeld gefotografeerd: veel leegstaande huizen en zwerfhonden.

Ik heb ook van veel mensen op straat een portret gemaakt. Bij mijn volgende bezoek bracht ik dan een printje voor hen mee. Zo kwam ik met veel mensen in aanraking en voelde ik me langzamerhand ‘thuis’. Maar ik had teveel materiaal, voor teveel verhalen. Uiteindelijk heb ik de keuze gemaakt voor het verhaal van de drie broers Kuburic. Met dit kleine familieverhaal heb ik toch ook het grote verhaal kunnen vertellen over de Bosnische oorlog en de gevolgen daarvan. 

De economie in Bosnië is belabberd, er is veel corruptie en de gezondheidszorg staat op een laag peil. Tegelijkertijd zijn de mensen heel vriendelijk, is de natuur overweldigend en is het eten lekker. Zodra corona voorbij is, ga ik het land weer opzoeken. Om vrienden op te zoeken en voor nieuwe fotoprojecten. Het land laat me niet meer los.

Wat zijn je plannen voor de toekomst?

‘Ik had reizen in de planning staan naar Bosnië en Suriname. Maar door corona zal ik hiermee even moeten wachten. Ik wil vooral eigen fotoprojecten ontwikkelen, eventueel samen met andere fotografen. Voorlopig ga ik het dichter bij huis zoeken.

Mensen die ik al wat langer fotografeer zal ik nu wat vaker opzoeken. En ik heb nu ook meer tijd om research te doen voor nieuwe projecten. De belangrijkste thema’s in mijn werk zijn ‘de veerkracht van mensen’ en ‘het leven in twee werelden’. Hiermee kan ik voorlopig wel vooruit.’

groothaar.nl

Dániel Szalai – Novogen

5 maart 2021

A Photographic Work about the Chickens Saving our Lives Dániel Szalai's project Novogen turns a spotlight on the invisible workers of big pharma...

Lees verder
Meer informatie

FOTOLABKIEKIE
Openingstijden
maandag t/m vrijdag
van 09:00 tot 17:30 uur

Jan Evertsenstraat 79
1057 BR Amsterdam
+31(0)206830464
amsterdam@fotolabkiekie.com

Disclaimer
Algemene voorwaarden
Privacy verklaring
Content Copyright ©2020
Fotolab Kiekie Webdesign: LEFHEBBERS